Światowy Dzień Wcześniaka – małe kroki, wielkie chwile i siła bliskości
Spis treści

17 listopada obchodzimy Światowy Dzień Wcześniaka. To dzień dla dzieci, które przyszły na świat za wcześnie, dla ich rodziców i wszystkich tych, którzy każdego dnia troszczą się o ich zdrowie. Przeczytaj, z jakimi wyzwaniami mierzą się dzieci urodzone przed terminem i jak możemy towarzyszyć ich rodzicom – także wtedy, gdy wracają z maluszkiem do domu.
Kiedy obchodzimy Światowy Dzień Wcześniaka i co oznacza kolor fioletowy?
Światowy Dzień Wcześniaka przypada co roku 17 listopada. Zapoczątkowały go europejskie organizacje rodziców i specjalistów zajmujących się noworodkami, a od 2011 roku święto obchodzone jest na całym świecie. Jego celem jest zwrócenie uwagi na potrzeby dzieci urodzonych przedwcześnie i ich rodzin.
Symbolem dnia jest kolor fioletowy. To właśnie wtedy na fioletowo rozświetlają się budynki, mosty i szpitale, a rodzice i personel oddziałów zakładają ubrania w tym kolorze. Międzynarodowym znakiem Dnia Wcześniaka jest też sznurek z dziecięcymi skarpetkami, wśród których jedna, najmniejsza, jest właśnie fioletowa.
Kim jest wcześniak?
Wcześniak to dziecko urodzone przed ukończeniem 37. tygodnia ciąży. Według Światowej Organizacji Zdrowia w 2020 roku przedwcześnie urodziło się na świecie około 13,4 mln dzieci, czyli mniej więcej co dziesiąte*.
Lekarze dzielą wcześniaki na trzy grupy:
· skrajnie przedwcześnie urodzone: przed 28. tygodniem ciąży (mówi się wtedy, że to skrajny wcześniak),
· bardzo przedwcześnie urodzone: od 28. do 32. tygodnia,
· umiarkowanie i późno przedwcześnie urodzone: od 32. do 37. tygodnia.
Każdy wcześniak jest inny. Maluch urodzony w 35. tygodniu może potrzebować tylko krótkiej obserwacji, a przed dzieckiem z 28. tygodnia jest długa droga na oddziale intensywnej terapii noworodka. Najważniejsze jest jednak to, że bez względu w którym tygodniu ciąży dziecko przyszło na świat, potrzebuje czasu, cierpliwości i mnóstwa bliskości. Światowy Dzień Wcześniaka przypomina, że za każdą z tych historii stoi rodzina, która uczy się nowej codzienności.
Małe kroki: codzienność na oddziale neonatologii
Pierwsze tygodnie życia wcześniaka często upływają w inkubatorze, który zastępuje mu ciepło brzucha mamy. Monitory czuwają nad oddechem i pracą serca, a pokarm trafia do brzuszka przez cienką sondę. Dla rodziców to świat nowych słów, dźwięków i procedur, w których na początku trudno się odnaleźć.
Z czasem pojawiają się małe kroki, które znaczą bardzo wiele: kilka gramów więcej na wadze, pierwszy samodzielny oddech bez wsparcia, pierwsze przytulenie, pierwsza kąpiel, pierwsze próby ssania. Rodzice wcześniaków mówią, że uczą się świętować rzeczy, których inni nawet nie zauważają. I mają rację, bo każdy z tych kroków to wielka praca maleńkiego człowieka. Właśnie te małe kroki świętujemy podczas Światowego Dnia Wcześniaka.
Wiek skorygowany wcześniaka
Rozwój wcześniaka ocenia się według tak zwanego wieku skorygowanego, czyli liczonego od planowanego terminu porodu, a nie od dnia narodzin. Jeśli maluch urodził się dwa miesiące przed terminem, to w wieku sześciu miesięcy rozwojowo ma około czterech. Wiek skorygowany bierze się pod uwagę zwykle przez pierwsze dwa lata życia. Rodzice często pytają, kiedy wcześniak przestaje być wcześniakiem. W dokumentacji to określenie zostaje, ale w codziennym życiu wiele maluchów stopniowo nadrabia różnice, a lekarz przestaje korygować wiek zwykle około drugich urodzin. Dzięki temu łatwiej spokojnie patrzeć na postępy dziecka i nie porównywać go z rówieśnikami urodzonymi w terminie.
Siła bliskości: kangurowanie wcześniaka
Jednym z najpiękniejszych i najskuteczniejszych sposobów wspierania wcześniaka jest kangurowanie dziecka, czyli kontakt skóra do skóry. Kangurowanie po porodzie to w Polsce standard opieki także przy dzieciach urodzonych w terminie, a w przypadku noworodków urodzonych przedwcześnie ma szczególne znaczenie. Maluch w samej pieluszce leży na nagiej klatce piersiowej mamy lub taty, przykryty kocykiem. Słyszy bicie serca rodzica, czuje jego zapach i ciepło. Kangurowanie pomaga dziecku utrzymać właściwą temperaturę ciała, stabilizuje oddech i pracę serca, wspiera sen i przybieranie na wadze. Ułatwia też mamie start laktacji, dlatego kangurowanie wcześniaka jest tak ważnym tematem w Światowy Dzień Wcześniaka. WHO w zaleceniach z 2022 roku rekomenduje, by kangurowanie wcześniaków zaczynać jak najszybciej po porodzie i prowadzić je przez jak najwięcej godzin dziennie. O tym, kiedy jest to możliwe, zawsze decyduje personel oddziału.
Dużą rolę w tym procesie odgrywa również ojciec. Kangurowanie przez tatę jest szczególnie cenne, gdy mama potrzebuje czasu, żeby dojść do siebie, zwłaszcza po cesarskim cięciu. To moment wyjątkowej bliskości, podczas którego mężczyzna naprawdę może poczuć, że jest potrzebny. Jeśli stan dziecka nie pozwala jeszcze wyjąć go z inkubatora, bliskość też ma znaczenie: spokojny głos, dłoń położona na główce i stópkach, kołysanka śpiewana szeptem.
Mleko mamy: najcenniejszy pokarm dla wcześniaka
Kiedy rodzice szukają informacji, jakie mleko dla wcześniaków jest najlepsze, specjaliści odpowiadają zwykle tak samo: pokarm mamy. To coś więcej niż jedzenie. Mleko kobiece zmniejsza ryzyko groźnych powikłań, takich jak martwicze zapalenie jelit, chroni przed infekcjami i wspiera dojrzewanie układu pokarmowego. Dlatego na oddziałach neonatologicznych tak bardzo zachęca się mamy do karmienia, nawet jeśli na początku są to tylko krople.
Pierwsze krople, czyli siara (colostrum), są wyjątkowo cenne, gdyż zawierają dużo przeciwciał. Czasem podaje się je maluchowi bezpośrednio na śluzówkę buzi, jeszcze zanim zacznie jeść. Jeśli pokarm mamy nie jest dostępny, wiele szpitali korzysta z mleka z banku mleka kobiecego. Lekarze mogą też wzbogacać mleko specjalnymi dodatkami, żeby wcześniak dostał wszystko, czego potrzebuje do wzrostu. W Dzień Wcześniaka warto pamiętać również o mamach, które oddają swój pokarm do banków mleka. Dzięki nim pokarm dla wcześniaka trafia także do dzieci, których mamy nie mogą jeszcze karmić.
Jak odciągać pokarm dla wcześniaka? Praktyczne wskazówki
Karmienie wcześniaka często zaczyna się od odciągania. Początkowo maluch nie potrafi jeszcze sprawnie ssać, bo odruch ssania, połykania i oddychania dojrzewa stopniowo. Dlatego mama zwykle rozpoczyna laktację od odciągania pokarmu. Oto kilka wskazówek, które pomagają:
- Zacznij jak najszybciej po porodzie, najlepiej w ciągu pierwszych godzin. Poproś położną o pokazanie, jak to zrobić.
- W pierwszych dniach pomaga ręczne odciąganie pokarmu. Siary jest niewiele, więc łatwiej zebrać ją do strzykawki lub małego pojemnika.
- Odciągaj regularnie, około 8–10 razy na dobę, także w nocy. Jeśli zastanawiasz się, co ile odciągać pokarm laktatorem, przyjmij mniej więcej co 2–3 godziny.
- Odciągaj blisko dziecka albo zaraz po kangurowaniu. Jeśli to niemożliwe, popatrz na jego zdjęcie lub powąchaj ubranko. Bliskość pobudza wydzielanie oksytocyny, która ułatwia wypływ mleka.
- Notuj godziny i ilości. Łatwiej wtedy zauważyć, co działa i porozmawiać z doradczynią laktacyjną.
- Opisuj pojemniki datą i godziną, a pokarm przechowuj według zasad panujących w szpitalu. Każda placówka ma własne procedury, warto o nie zapytać na początku.
Na oddziale mama często korzysta ze szpitalnego laktatora, ale po wypisie, przy dojazdach do dziecka i w domu potrzebny jest własny. Warto wybrać taki, któremu można zaufać. Neno to jedyna marka laktatorów w Polsce z rekomendacją Polskiego Towarzystwa Położnych. Mamom wcześniaków, które odciągają pokarm wiele razy na dobę, szczególnie przydają się:
- laktator podwójny, np. Neno Camino lub Neno Bella Twin. Odciąganie z obu piersi naraz wyraźnie skraca każdą sesję, a przy 8–10 sesjach na dobę to dużo czasu odzyskanego dla dziecka i odpoczynku,
- laktator pojedynczy, np. Neno Uno, jeśli odciągasz rzadziej albo uzupełniasz karmienie piersią,
- kolektory na mleko Neno Claro, które zbierają pokarm wypływający z drugiej piersi. Przy wcześniaku liczy się każda kropla,
- woreczki do przechowywania pokarmu: strunowe lub z adapterem. Na każdym zapiszesz datę i godzinę odciągnięcia,
- sterylizator z funkcją rozmrażania, np. Neno Vita lub Neno Lindo. Części laktatora i butelki trzeba dokładnie wyparzać, a zamrożony pokarm bezpiecznie rozmrozić i podgrzać.
Mama wcześniaka też potrzebuje troski
Przedwczesny poród często przychodzi nagle. Zamiast planów pojawiają się strach, bezradność, a czasem poczucie winy. Wszystkie te emocje są naturalne i masz prawo je czuć. Twoje ciało jest po porodzie i też potrzebuje odpoczynku, jedzenia i snu. Przyjmuj pomoc od bliskich, nawet jeśli to tylko obiad podrzucony pod drzwi albo zakupy. Rozmawiaj z położną, z personelem oddziału i z innymi rodzicami wcześniaków, którzy wiedzą, przez co przechodzisz. Wiele oddziałów współpracuje z psychologiem. Jeśli smutek, lęk lub zmęczenie nie mijają, porozmawiaj z lekarzem. Proszenie o wsparcie to oznaka siły, nie słabości.
Podsumowanie
Światowy Dzień Wcześniaka przypomina, że najmniejsze postępy mogą być dla rodziny ogromnym wydarzeniem. Specjalistyczna opieka, bliskość rodziców i odpowiednio dobrane żywienie wspierają dziecko w jego własnym tempie rozwoju. Równie ważna jest troska o mamę i tatę – ich emocje, odpoczynek i poczucie, że mają na kogo liczyć. Wsparcie nie powinno kończyć się wraz z wypisem ze szpitala. Czasem wystarczy wysłuchać bez oceniania, przygotować obiad lub pomóc w codziennych obowiązkach, by choć trochę odciążyć rodzinę.
Najczęściej zadawane pytania FAQ
Kiedy jest Światowy Dzień Wcześniaka?
Światowy Dzień Wcześniaka obchodzimy co roku 17 listopada. 17 listopada Dzień Wcześniaka świętują rodzice, szpitale i fundacje na całym świecie.
Jaki kolor jest symbolem Dnia Wcześniaka?
Kolor fioletowy. Tego dnia na fioletowo podświetla się budynki, a symbolem jest też sznurek z dziecięcymi skarpetkami z jedną fioletową.
Od kiedy można kangurować wcześniaka?
WHO zaleca, by kangurowanie zaczynać jak najszybciej po porodzie. O tym, kiedy jest to bezpieczne dla konkretnego dziecka, decyduje personel oddziału.
Czy mama wcześniaka może karmić piersią?
Tak. Zwykle zaczyna od odciągania pokarmu, a przystawianie do piersi pojawia się, gdy dziecko dojrzeje do ssania. W tym czasie warto korzystać ze wsparcia położnej lub doradczyni laktacyjnej.
Co to jest wiek skorygowany wcześniaka?
To wiek liczony od planowanego terminu porodu. Pomaga ocenić rozwój wcześniaka i zwykle bierze się go pod uwagę przez pierwsze dwa lata życia.
Czy dziecko urodzone w 37. tygodniu jest wcześniakiem?
Granicą są ukończone 37 tygodnie ciąży. Dziecko urodzone wcześniej, nawet w 36. tygodniu i 6. dniu, jest wcześniakiem. Od ukończonego 37. tygodnia mówimy już o porodzie o czasie. Jeśli masz wątpliwości, zapytaj lekarza, jak liczony był wiek ciąży.
Kiedy wcześniak przestaje być wcześniakiem?
Określenie dotyczy momentu narodzin, więc w dokumentacji zostaje. W codziennym życiu liczy się wiek skorygowany: lekarze biorą go pod uwagę zwykle przez pierwsze dwa lata, a potem rozwój ocenia się tak jak u innych dzieci.
*(WHO, raport „Born too soon”, 2023)